ΑΤΟΝΑ ΕΛΚΗ ΚΑΤΩ ΜΕΛΩΝ

1. Τι είναι έλκος κάτω μέλους;

Το έλκος (= πληγή) είναι απλά ένα άνοιγμα στο δέρμα. Η άμεση αιτία είναι συνήθως ένας μικρός τραυματισμός στη γάμπα ή το πόδι, η οποία προκαλεί σχίσιμο στο δέρμα. Όμως, αν υπάρχει κάποιο υποκείμενο πρόβλημα, το δέρμα δεν επουλώνεται και η περιοχή του σχισίματος μπορεί ακόμη και να αυξηθεί σε μέγεθος. Έτσι δημιουργείται ένα χρόνιο ή άτονο έλκος.

Τα έλκη των κάτω μελών είναι συχνότερα στις γυναίκες και στους ηλικιωμένους. Είναι υπεύθυνα για την ανικανότητα και το χάσιμο πολλών ωρών εργασίας αρκετών ανθρώπων και – αν μείνουν χωρίς φροντίδα – σε μερικές περιπτώσεις μπορεί να οδηγήσουν σε απώλεια του μέλους.

2. Τι προκαλεί τα έλκη;

Φλεβικά έλκη – Αυτά αποτελούν πάνω από το 70% όλων των ελκών. Κάθε φορά που κινούνται οι μυς της γάμπας σας βοηθούν να αντληθεί αίμα προς την καρδιά, ενώ μια σειρά βαλβίδων εμποδίζουν το αίμα να γυρίσει προς τα πίσω. Αν χαλάσουν αυτές οι βαλβίδες, το αίμα ρέει προς τα πίσω και αυξάνει την πίεση στις φλέβες. Μετά από καιρό, οι φλέβες θα ξεχειλώσουν και θα υπάρχει διαρροή υγρού έξω απ’ αυτές σε επίπεδο φλεβικών τριχοειδών με συνέπεια να πρήζονται τα πόδια και να παχύνεται και να χαλάει το δέρμα (χρόνια φλεβική ανεπάρκεια).

Στην κατηγορία αυτή μπορούμε να κατατάξουμε και τα σχετικά σπάνια έλκη λόγω λεμφοιδήματος ή καρδιογενούς οιδήματος, επειδή η αντιμετώπισή τους είναι συναφής.

Αρτηριακά έλκη (από κακή κυκλοφορία) – Αποτελούν περίπου το 10-15% των ελκών. Οι αρτηρίες των κάτω μελών φέρνουν το αίμα στις γάμπες και τα πόδια. Αν στενέψουν σημαντικά, συνήθως από αθηροσκλήρυνση (περιφερική αποφρακτική αρτηριοπάθεια), λόγω καπνίσματος, υψηλής πίεσης, ή διαβήτη, θα μειωθεί η κυκλοφορία στο μέλος. Έτσι, θα λείπει οξυγόνο και θρεπτικές ουσίες από τους ιστούς και το δέρμα θα γίνει επιρρεπές σε σχισίματα, ενώ θα μειωθεί η δυνατότητα επούλωσης.

Νευροτροφικά (Διαβητικά) έλκη – Σε ποσοστό 5% οι διαβητικοί θα παρουσιάσουν έλκη στη διάρκεια της ζωής τους, συνήθως στο πέλμα και τα δάκτυλα. Ο διαβήτης αυξάνει την πιθανότητα αθηροσκλήρυνσης. Επίσης χαλάει τα νεύρα (διαβητική νευροπάθεια), προκαλώντας απώλεια της αισθητικότητας των ποδιών, γεγονός που μεγαλώνει την πιθανότητα δημιουργίας ελκών. Τα διαβητικά έλκη μπορεί να επιβαρύνονται από το κάπνισμα, την κακή διατροφή, την εσφαλμένη φαρμακευτική αγωγή, την πτωχή φροντίδα των ποδιών ή τα στενά παπούτσια.

Σπάνια αίτια ελκών – Αποτελούν μόλις το 5% των ελκών. Μπορεί να οφείλονται σε αγγειΐτιδα (π.χ. σε ρευματοειδή αρθρίτιδα), καταστάσεις με κρυοσφαιριναιμία (όπως σε μυελο-υπερπλαστικές παθήσεις ή χρόνιες φλεγμονώδεις παθήσεις), ορισμένες συγγενείς αιματολογικές παθήσεις, γαγγραινώδες πυόδερμα (π.χ. σε ελκώδη κολίτιδα), οστεομυελίτιδα, δερματική κακοήθεια, κλπ.

Σε μερικές περιπτώσεις, δυο ή περισσότερες παθολογικές καταστάσεις μπορεί συγχρόνως να προκαλούν βλάβη.

3. Ποια είναι τα συμπτώματα;

Φλεβικά έλκη – Συχνά εντοπίζονται μόλις πάνω από τον αστράγαλο προς την εσωτερική πλευρά της κνήμης που πρήζεται και είναι ευαίσθητη στο άγγιγμα.

Το δέρμα μπορεί να είναι ξηρό και να έχει φαγούρα, καφέ-μαύρη υπέρχρωση και λιποδερματοσκλήρυνση.

Μερικά φλεβικά έλκη πονούν, ειδικά αν πάθουν λοίμωξη.

 

 

 

Αρτηριακά έλκη – Έχουν την τάση να εμφανίζονται στο κατώτερο τμήμα της κνήμης και το πόδι. Το πόδι συχνά είναι κρύο και μπορεί να έχει λευκή ή κόκκινη-μπλε, γυαλιστερή εμφάνιση.

Τα αρτηριακά έλκη συνήθως πονούν πολύ, ειδικά το βράδυ στο κρεβάτι. Αρκετές φορές ο πόνος λιγοστεύει όταν τα πόδια είναι σε χαμηλότερη θέση από το σώμα.
Έλκη λόγω διαβητικής νευροπάθειας – Αυτά εμφανίζονται στις ευπαθείς θέσεις των ποδιών. Συνήθως δεν προκαλούν πόνο.

4. Πώς γίνεται η διάγνωση της αιτίας του έλκους;

Η διάγνωση συνήθως γίνεται με βάση την εμφάνιση και τη θέση του έλκους, αλλά μπορεί να χρειαστεί λεπτομερές ιστορικό και αντικειμενική εξέταση. Για να αποκλειστεί η κακή κυκλοφορία ως αιτία, συνηθίζεται να συγκρίνουμε την αρτηριακή πίεση του αίματος στο ύψος του αστραγάλου με αυτή στο ύψος του βραχίονα για να βρούμε το πηλίκο που λέγεται Σφυρο-Βραχιόνιος Δείκτης Πίεσης (ή απλά Δείκτης Πίεσης). Η μέτρηση γίνεται χρησιμοποιώντας φορητό Doppler και μανόμετρο.

Οι ασθενείς με φλεβικά ή αρτηριακά έλκη μπορούν να μελετηθούν παραπέρα με υπερηχογράφημα triplex αγγείων. Τα αρτηριακά έλκη μπορεί να απαιτήσουν επίσης μελέτη με ψηφιακή αγγειογραφία (ή ακριβέστερα αρτηριογραφία), δηλαδή μια ειδική ακτινογραφία των αρτηριών.

5. Πώς θα θεραπευτώ;

Ως ειδικοί στη θεραπεία ελκών αγγειακής αιτίας, έχουμε πολλές δυνατότητες. Να θυμάστε ότι ένα έλκος κάτω μέλους είναι όπως κάθε άλλη πληγή, δηλαδή οφείλει να επουλωθεί το πολύ σε δυο εβδομάδες. Αν δεν συμβεί αυτό, δείτε ένα ιατρό. Όσο νωρίτερα καταπιαστείτε με το πρόβλημα, τόσο ευκολότερα θα γίνει η επούλωση και με καλύτερο αποτέλεσμα. Ποτέ μην περιμένετε ένα ή δυο μήνες μέχρι να ζητήσετε βοήθεια ειδικού! Αλλιώς, η θεραπεία θα είναι πιο επιπλεγμένη και τα αποτελέσματα λιγότερο ικανοποιητικά.

Η θεραπεία του φλεβικού έλκους στοχεύει καταρχήν στο να μειώσει την υψηλή πίεση στις φλέβες του μέλους και στο ίδιο το έλκος.
– Ανύψωση του μέλους (σε ανάρροπη θέση)
Τοποθετείτε τα πόδια σας ψηλά οποτεδήποτε έχετε τη δυνατότητα. Ανυψώστε το κάτω μέρος του κρεβατιού σας (περίπου 15 cm) έτσι ώστε τα πόδια σας να είναι λίγο ψηλότερα από το κεφάλι σας όταν είστε στο κρεβάτι.
– Συμπιεστική επίδεση ή κάλτσα
Με σκοπό να διατηρείται χαμηλή η πίεση στις φλέβες στο επίπεδο των αστραγάλων όταν στέκεστε, θα σας συμπιέσουμε τη γάμπα και το πόδι με κατάλληλους επιδέσμους. Όταν επουλωθεί το έλκος, συνήθως απαιτείται χρήση ειδικών συμπιεστικών καλτσών για να μην υποτροπιάσει.
– Επιθέματα
Σε κάθε αλλαγή τραύματος που θα γίνεται, θα τοποθετούμε κατάλληλα επιθέματα ανάλογα με τη φάση επούλωσης στην οποία βρίσκεται το έλκος σας. Αυτά τα επιθέματα μπορεί να διαφέρουν κατά καιρούς.
– Εγχείρηση
Μερικές φορές μπορεί να είναι αναγκαίο να γίνει εγχείρηση των κιρσών (αν το έλκος οφείλεται σε κιρσούς φλεβών) ή να τοποθετηθεί μόσχευμα δέρματος πάνω στο έλκος.

Στα αρτηριακά έλκη μπορεί να υπάρχει όφελος από την εγχείρηση παράκαμψης – bypass (με την τοποθέτηση μοσχεύματος, δηλαδή νέας αρτηρίας) ή με την αγγειοπλαστική με μπαλόνι (διάνοιξη μιας αρτηρίας με μπαλόνι). Αυτές οι επεμβάσεις έχουν σκοπό να αυξήσουν τη ροή αίματος προς το πόδι.

Μερικές φορές μπορεί να χρειαστεί αντιβιοτική αγωγή στη θεραπεία των ελκών, ειδικά αν υπάρχουν σημεία λοίμωξης στο περιβάλλον δέρμα και ιστούς.

6. Πόσο καιρό θα χρειαστεί το έλκος για να επουλωθεί;

Συνήθως έχουν περάσει πολλά χρόνια μέχρι να δημιουργήσει έλκη η φλεβική πάθηση, έτσι δεν πρέπει να προκαλεί έκπληξη το ότι τα έλκη μπορεί να χρειαστούν αρκετό καιρό για να επουλωθούν. Αν και τα περισσότερα φλεβικά έλκη θα έχουν επουλωθεί σε 3-4 μήνες, ένα μικρό ποσοστό θα χρειαστεί πολύ περισσότερο καιρό. Ακόμη και σ’ αυτές τις ανθεκτικές περιπτώσεις, η θεραπεία τελικά συνήθως είναι αποτελεσματική.

7. Υπάρχει κίνδυνος να χάσω το πόδι μου;

Είναι εξαιρετικά σπάνιο ένα φλεβικό έλκος να οδηγήσει σε ακρωτηριασμό καθώς ακόμη και μεγάλα έλκη αντιμετωπίζονται με επιτυχία.

Για τα αρτηριακά έλκη συχνά είναι εφικτό να γίνει επέμβαση για να αυξηθεί η ροή του αίματος προς το πόδι και να επουλωθούν. Σε περίπτωση που ο ειδικός αγγειοχειρουργός σας διαβεβαιώσει ότι δεν μπορεί να γίνει επαναιμάτωση του μέλους, όταν μάλιστα υπάρχει και ανυπόφορος πόνος, είναι καλύτερα να αποφασίσετε να υποβληθείτε σε ακρωτηριασμό.
8. Πώς μπορώ να βοηθήσω τον εαυτό μου;

• Σταματήστε το κάπνισμα
• Έχετε υγιεινή διατροφή
• Φορείτε κατάλληλες κάλτσες αν σας τις έχει συστήσει ο ιατρός
• Αποφεύγετε σφικτά ρούχα στα κάτω μέλη και φορείτε άνετα παπούτσια
• Προστατέψτε το δέρμα στα πόδια και τις γάμπες σας, και εξετάζετέ το προσεκτικά και τακτικά

 

9. Πώς μπορώ να προλάβω να μην ξαναγίνει το έλκος;

Είναι αλήθεια ότι τα έλκη έχουν την τάση να υποτροπιάζουν, ειδικά στους ηλικιωμένους.

Στις περιπτώσεις που είναι εφικτή η χειρουργική διόρθωση της αιτίας που προκάλεσε το έλκος, η εγχείρηση συνηθέστατα προλαμβάνει την υποτροπή του έλκους.

Αν το υποκείμενο πρόβλημα παραμένει, πρέπει να λάβετε μέτρα για να μην ξανασυμβεί το έλκος. Αν σας συστηθεί να φορείτε πιεστικές κάλτσες, θα πρέπει να τις φορείτε επ’ αόριστον και θα πρέπει να τις αντικαθιστάτε κάθε 3-4 μήνες για να διατηρούν το βαθμό συμπίεσης για τον οποίο έχουν σχεδιαστεί.