Η ιστορία της Εργοφυσιολογίας


Σταύρος Κάβουρας
Σταύρος Α. Κάβουρας, PhD, FACSM

Επίκουρος Καθηγητής
Εργοφυσιολογίας & Διατροφής Αθλητών

εργοφυσιολογία«Τρέχοντας σου έρχεται η όρεξη» μου αρέσει να λέω παραφράζοντας το γνωστό ρητό για το φαγητό. Έτσι γίνεται λοιπόν με το τρέξιμο, ξεκινάς για να «ξεμουδιάζεις» από την καθιστική ζωή, μετά λες δεν πάω να τρέξω και στο γύρο της Αθήνας, μετά το γύρο είναι Μαραθώνιος, μετά βρίσκεις προπονητή, κάνεις εργομετρικό, πηγαίνεις σε διατροφολόγο και μετά αρχίζεις να τρέχεις στο εξωτερικό για αγώνες. Κάπως έτσι ξεκίνησε και οι φίλοι μου Γιώργος και Βασίλης που ο πρώτος πήγε στη Φλωρεντία και ο δεύτερος στη Νέα Υόρκη για το Μαραθώνιο.

Κάπως έτσι συμβαίνει και με την ενημέρωση. Ξεκινάς να διαβάσεις λίγο για την προπονητική, λίγο για τη διατροφή και μετά προσπαθείς να μυηθείς στα άβατα της Εργοφυσιολογίας για να καταλάβεις πως λειτουργεί το ανθρώπινο σώμα και πως επιτυγχάνεται η υψηλή αθλητική απόδοση.

Τι είναι όμως η εργοφυσιολογία;
Εργοφυσιολογία είναι η επιστήμη που καταπιάνεται με τη λειτουργία του ανθρώπου (φυσιολογία) κατά τη διάρκεια άσκησης (έργο). Η επιστήμη της εργοφυσιολογίας έχει αναπτυχθεί κυρίως τα τελευταία χρόνια παρόλο που οι βάσεις τις βρίσκονται στην αρχαία Ελλάδα. Ο Ιπποκράτης πρώτος μελέτησε την επίδραση της άσκησης στον ανθρώπινο οργανισμό, υπογραμμίζοντας ώς γεννεσιουργό αιτία του μυϊκού καματού «το εν τω οργανισμω παραμένων μέρος της αποκρίσεως» που σήμερα είναι γνωστό ως γαλακτικό οξύ. Ο ίδιος συνιστά και την « σύμμετρο εναλλάγη ασκήσεως και αναπαύσεως» , που σήμερα είναι γνωστή ως διαλειμματική προπόνηση. Ο Αριστοτέλης παρατήρησε ότι η υπερφόρτιση στην προεφηβική ηλικία αναστέλλει την σωματική ανάπτυξη και προτείνει μικρότερης έντασης ασκήσεις . Τέλος ο Γαληνός διατύπωσε την θεμελιώδη αρχή ότι «ου πασα κίνησις γυμνασιον εστιν , αλλά η σφοδροτέρα», διευκρινίζοντας ότι άσκηση θεωρείται μόνο αυτή που είναι σε τέτοιο βαθμό έντασης που να αλλοιώνει την αναπνοή του ασκούμενου. Οι απόψεις του σχετικά με τις ενδείξεις και αντενδείξεις της άσκησης, τα αποτελέσματα της υπερκόπωσης και την αξία της αποθεραπείας στην μυϊκή προσπάθεια έχουν επαληθευτεί στις μέρες μας.

Στη νεότερη ιστορία φτάνουμε στο 19 αιώνα όπου οι έρευνες του Boreli για τις κινήσεις των ζώων, του Harvey για το έργο της καρδιάς και την κυκλοφορία του αίματος , του Galvani για τη επίδραση του ζωικού ηλεκτρισμού στην μυϊκή συστολή, του Fick για την καρδιακή παροχή , του Bernard για το αγγειοκινητικό σύστημα, του Frank Starling για την δυναμική του μυοκαρδίου, καλλιέργησαν κατάλληλο έδαφος για την ανάπτυξη της εργοφυσιολογικής έρευνας. Εργαστήριο σταθμός στην ιστορία της σύγχρονης εργοφυσιολογία αποτέλεσε η δημιουργία του Harvard Fatigue Laboratory στην Βοστόνη το 1927 που ενίσχυσε στην κατανόηση των βιολογικών προσαρμογών κατά την άσκηση. Στο εργαστήριο αυτό εργάστηκε η πρώτη γενιά των εργοφυσιολόγων της εποχής μας , όπως ο Dill (ΗΠΑ) , Brouha (Βέλγιο) , Margaria (Ιταλία) , Asmussen (Δανία) & Christensen (Σουηδία). Μετά το πέρας των παγκοσμίων πολέμων η επιστήμη αναπτύχθηκε ραγδαία στις σκανδιναβικές χώρες με μια γενιά επιστημών που κατάφεραν να μπουν στα άδυτα των μυϊκών ινών με τη μέθοδο της μυϊκής βιοψίας με βελόνα. Με την μέθοδο αυτή εμβαθύναμε τη γνώση στη δομή, λειτουργία και μεταβολισμό του μυϊκού κυττάρου και αποκτήσαμε περισσότερη γνώση σχετικά με τις ιστοχημικές μεταβολές που λαμβάνουν χώρα ως αποτέλεσμα της προπόνησης.