Νους Υγιής

Από τους αρχαίους φιλόσοφους μέχρι τους σύγχρονους επιστήμονες υγείας έχουν ειπωθεί πολλά για την επίδραση της άσκησης στην ψυχολογία, την ψυχική διάθεση και τις γνωστικές λειτουργίες του ανθρώπου. Τα πιο πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα υποδεικνύουν ότι η άσκηση βοηθάει το άτομο να εξελίξει τις πνευματικές του δεξιότητες αλλά και να διαχειριστεί καλύτερα το στρες. Υπάρχουν επιδράσεις της άσκησης που όλοι οι δρομείς και γενικά οι άνθρωποι που ασκούνται βιώνουν και αντιλαμβάνονται και άλλες που μπορεί να μην έχουν γίνει αντιληπτές, αλλά σίγουρα αξίζουν την προσοχή μας. Οι συναισθηματικές επιδράσεις της άσκησης συγχέονται, καθώς καταγράφονται θετικά και αρνητικά συναισθήματα από τα άτομα που ασκούνται. Και πιθανότατα αυτό είναι φυσιολογικό, γιατί τα άτομα που ασκούνται, κατά τη διάρκεια της προπόνησης είναι πιθανό να αντιμετωπίζουν και δυσκολίες και να βιώνουν και αρνητικά συναισθήματα, εκτός από τα θετικά που τους προσφέρουν οι απολαυστικές διαδικασίες της άσκησης.

Συχνά περιγράφεται από τους δρομείς μια συναισθηματική κατάσταση ευεξίας που βιώνουν κατά τη διάρκεια και λίγο μετά από έναν αγώνα ή μια προπόνηση και συνηθίζουν να την αποκαλούν Runner’s High. Ο δρομέας βιώνει μια κατάσταση ευτυχίας, αγαλλίασης, αρμονίας και ευφορίας και έχει μειωμένη αίσθηση του πόνου. Το Runner’s High οφείλεται κυρίως στην αυξημένη έκκριση ενδογενών οπιοειδών στον εγκέφαλο και κυρίως β-ενδορφίνης, μιας ορμόνης που πολλοί αποκαλούν «ορμόνη της ευτυχίας».Η ενεργοποίηση αυτού του συστήματος ενδογενών οπιοειδών οδηγεί απρόσμενα τον δρομέα να αισθανθεί μια πλούσια εμπειρία ευφορίας και αίσθησης υπέρβασης του χώρου και του χρόνου. Μετά την άσκηση σίγουρα το άτομο αισθάνεται ήρεμο, ισορροπημένο και βελτιώνεται η διάθεση του.

Πέρα όμως από αυτή την εμπειρία που είναι παροδική, το τρέξιμο και γενικότερα η άσκηση είναι αποτελεσματική στην μείωση του άγχους και την πρόληψη της κατάθλιψης. Τα αποτελέσματα των περισσότερων μακροχρόνιων μελετών υποδεικνύουν ότι η αερόβια άσκηση έχει αντικαταθλιπτική και αγχολυτική δράση και προστατεύει από τις βλαβερές σωματικές και ψυχολογικές επιδράσεις του στρες. Μάλιστα θεωρείται εξίσου αποτελεσματική με την ψυχοθεραπεία και την φαρμακοθεραπεία στην καταπολέμηση των διαταραχών του άγχους. Επίσης χρησιμοποιείται συνεργιστικά στη θεραπεία της κατάθλιψης. Αυτή η προστατευτική δράση της άσκησης μπορεί να οφείλεται στην αυξημένη έκκριση νευροδιαβιβαστών (σεροτονίνης, ντοπαμίνης, νορεπινεφρίνης κ.α. ) και ενδογενών οπιοειδών όπως η β-ενδορφίνη. Οι μηχανισμοί αυτοί ασκούν πολλαπλές θετικές επιδράσεις στον εγκέφαλο μας. Επιδρούν στα κέντρα του εγκεφάλου που ελέγχουν τα συναισθήματα, όπως επίσης επηρεάζουν θετικά και το σύστημα του στρες και το κέντρο της ανταμοιβής του εγκεφάλου. Όλα αυτά σε συνδυασμό με το αίσθημα υπεροχής και τη βελτίωση της αυτοεκτίμησης και της αυτοπεποίθησης του ατόμου που ασκείται τακτικά, το καθιστούν ικανό να ανταπεξέρχεται καλύτερα στις απαιτήσεις του περιβάλλοντός του, να διαχειρίζεται πιο ψύχραιμα και αποτελεσματικά το στρες της καθημερινότητας, να έχει καλύτερη διάθεση και να μην εμφανίζει καταθλιπτικά συμπτώματα.

Σκέφτομαι πιο καθαρά…

Πέρα από την ψυχική υγεία, φαίνεται ότι η άσκηση συμβάλλει σε καλύτερη γνωστική ικανότητα. Οι άνθρωποι με καλή φυσική κατάσταση που ασκούνται τακτικά ανταποκρίνονται πιο αποτελεσματικά σε λειτουργίες που αφορούν στην μνήμη, τη μάθηση, την συγκέντρωση και την προσοχή. Επίσης, η φυσική δραστηριότητα και η άσκηση προστατεύουν τις δομές του εγκεφάλου που αφορούν αυτές τις λειτουργίες και μειώνουν την εκφύλιση των εγκεφαλικών κυττάρων, κάτι που φυσιολογικά συμβαίνει με την πάροδο της ηλικίας. Αυτό σημαίνει ότι η άσκηση μας βοηθάει να είμαστε πιο αποτελεσματικοί στις γνωστικές λειτουργίες, ενώ παράλληλα προλαμβάνει την εμφάνιση νευροεκφυλιστικών νόσων, όπως η νόσος του Alzheimer και η άνοια.

Ψυχολογικά οφέλη από την άσκηση

<!– /* Font Definitions */ @font-face {font-family:»Cambria Math»; panose-1:2 4 5 3 5 4 6 3 2 4; mso-font-charset:161; mso-generic-font-family:roman; mso-font-pitch:variable; mso-font-signature:-1610611985 1107304683 0 0 415 0;} @font-face {font-family:Calibri; panose-1:2 15 5 2 2 2 4 3 2 4; mso-font-charset:161; mso-generic-font-family:swiss; mso-font-pitch:variable; mso-font-signature:-520092929 1073786111 9 0 415 0;} /* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {mso-style-unhide:no; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:»»; margin-top:0cm; margin-right:0cm; margin-bottom:10.0pt; margin-left:0cm; line-height:115%; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:»Calibri»,»sans-serif»; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:Calibri; mso-fareast-theme-font:minor-latin; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:»Times New Roman»; mso-bidi-theme-font:minor-bidi; mso-fareast-language:EN-US;} .MsoChpDefault {mso-style-type:export-only; mso-default-props:yes; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:Calibri; mso-fareast-theme-font:minor-latin; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:»Times New Roman»; mso-bidi-theme-font:minor-bidi; mso-fareast-language:EN-US;} .MsoPapDefault {mso-style-type:export-only; margin-bottom:10.0pt; line-height:115%;} @page Section1 {size:612.0pt 792.0pt; margin:72.0pt 90.0pt 72.0pt 90.0pt; mso-header-margin:36.0pt; mso-footer-margin:36.0pt; mso-paper-source:0;} div.Section1 {page:Section1;} –>
<!– /* Font Definitions */ @font-face {font-family:»Cambria Math»; panose-1:2 4 5 3 5 4 6 3 2 4; mso-font-charset:1; mso-generic-font-family:roman; mso-font-format:other; mso-font-pitch:variable; mso-font-signature:0 0 0 0 0 0;} @font-face {font-family:Calibri; panose-1:2 15 5 2 2 2 4 3 2 4; mso-font-charset:161; mso-generic-font-family:swiss; mso-font-pitch:variable; mso-font-signature:-520092929 1073786111 9 0 415 0;} /* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {mso-style-unhide:no; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:»»; margin-top:0cm; margin-right:0cm; margin-bottom:10.0pt; margin-left:0cm; line-height:115%; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:»Calibri»,»sans-serif»; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:Calibri; mso-fareast-theme-font:minor-latin; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:»Times New Roman»; mso-bidi-theme-font:minor-bidi; mso-fareast-language:EN-US;} .MsoChpDefault {mso-style-type:export-only; mso-default-props:yes; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:Calibri; mso-fareast-theme-font:minor-latin; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:»Times New Roman»; mso-bidi-theme-font:minor-bidi; mso-fareast-language:EN-US;} .MsoPapDefault {mso-style-type:export-only; margin-bottom:10.0pt; line-height:115%;} @page Section1 {size:612.0pt 792.0pt; margin:72.0pt 90.0pt 72.0pt 90.0pt; mso-header-margin:36.0pt; mso-footer-margin:36.0pt; mso-paper-source:0;} div.Section1 {page:Section1;} –>

Αυξάνει και βελτιώνει Μειώνει
Αυτοπεποίθηση Συναισθήματα θυμού
Θετική στάση Άγχος
Συναισθηματική σταθερότητα Συναισθηματική σύγχυση
Αποτελεσματικότητα  στην εργασία Καταθλιπτικά συμπτώματα
Ανεξαρτησία φοβίες
Διανοητικές λειτουργίες Στρες
Μνήμη Πονοκέφαλοι
Διάθεση Εχθρικότητα
Αίσθηση ελέγχου Ένταση
Αντίληψη Ευερεθιστότητα
Καλή εικόνα σώματος Λάθη στην εργασία
Ακαδημαϊκές επιδόσεις Κατάχρηση αλκοόλ και φαρμάκων
Ευεξία

Στην απέναντι όχθη…

Το τρέξιμο αποστάσεων έχει περιγραφεί ως «εξάρτηση». Συχνά οι δρομείς μπορεί να αντιμετωπίσουν κάποιο τραυματισμό ή προβλήματα στα γόνατα καιπαρόλα αυτά να συνεχίσουν να τρέχουν παρά τις συστάσεις των ειδικών. Επίσης, συχνά η αποχή από το τρέξιμο για τους ανθρώπους που ασκούνται σχεδόν καθημερινά αυξάνει τα συναισθήματα άγχους και τους καθιστά ευέξαπτους ή θλιμμένους. Το φαινόμενο αυτό οφείλεται και πάλι στο σύστημα ενδογενών οπιοειδών και τις ορμονικές αλλαγές που συνεπάγεται η αποχή από την άσκηση. Για την πλειοψηφία των δρομέων αυτή η «εξάρτηση» είναι ευχάριστη και δημιουργική. Παρόλα αυτά υπάρχει ο κίνδυνος αν ξεπεραστούν κάποια όρια να επηρεαστεί αρνητικά η προσωπική, επαγγελματική και κοινωνική ζωή τους ή η υγεία τους.

Σε κάποιες περιπτώσεις υπερπροπόνησης σε συνδυασμό με την τάση εξάρτησης από το τρέξιμο υπάρχει κίνδυνος για τα αντίθετα συμπτώματα από όσα έχουν περιγραφεί έως τώρα. Το σύνδρομο υπερπροπόνησης είναι απόρροια της υπερφόρτωσης από ένα προπονητικό πρόγραμμα και οφείλεται σε αποτυχημένη προσαρμογή του οργανισμού σε αυτό. Πέρα από τη μείωση στην αθλητική απόδοση και την αδυναμία αποκατάστασης μετά την προπόνηση ατό το σύνδρομο προκαλεί χρόνια κόπωση, απώλεια της όρεξης ή βουλιμική τάση για πρόσληψη τροφής, πονοκέφαλους, ζαλάδες, αλλά και πιο έντονα ψυχολογικά συμπτώματα όπως μελαγχολία, έλλειψη συγκέντρωσης, διαταραχές του ύπνου, μειωμένη αυτοεκτίμηση, συναισθηματική αστάθεια και ατονία, ευερεθιστότητα και αδυναμία διαχείρισης του στρες. Ίσως το ρητό «παν μέτρον άριστον» να θεωρηθεί κλισέ αλλά σίγουρα για να απολαμβάνουμε τα οφέλη της άσκησης και τα επιτεύγματά μας στην αθλητική απόδοση χρειάζεται να ενστερνιστούμε τη σοφία που μας κληροδότησαν οι πρόγονοί μας.

Όπως φαίνεται η άσκηση έχει ποικίλες ψυχολογικές επιδράσεις στον άνθρωπο. Πέρα από το γεγονός ότι τον καθιστά πιο ανθεκτικό στο στρες και λιγότερο ευάλωτο σε ψυχικές διαταραχές, συμβάλλει και στην βελτίωση της γνωστικής ικανότητας, της μνήμης και της μάθησης αλλά και στην βελτίωση της αυτοεκτίμησης και της αίσθησης ανεξαρτησίας. Πάνω από όλα συμβάλλει στην καλή διάθεση και αυξάνει το αίσθημα ευεξίας και πληρότητας. Μήπως κρατάμε ένα από τα κλειδιά της ευτυχίας;