Οξειδωτικό στρες… ο εχθρός εκ των «έσω»

Oσο παράδοξο και αν ακούγεται ο οργανισμός μας κατά τη διάρκεια της άσκησης, δέχεται έναν «πόλεμο» εκ των έσω. Έχει αποδειχτεί λοιπόν ότι κατά τη διαδικασία χρήσης του O2 εντός των κυττάρων με στόχο την παραγωγή ενέργειας (διαδικασία οξείδωσης) και ιδιαίτερα κατά την άσκηση όπου η πρόσληψη και κατ’ επέκταση και η χρήση του O2 είναι μέχρι και 10 φορές υψηλότερη, παράγονται οι ελεύθερες ρίζες, οι οποίες με τη σειρά τους οδηγούν στην εμφάνιση του φαινομένου του οξειδωτικού στρες, το οποίο οδηγεί σε μυϊκή κόπωση κατά τη διάρκεια της άσκησης, καθώς και μετά το πέρας αυτής.

Συνεπώς, οι ελεύθερες ρίζες είναι ένας «ύπουλος» εχθρός που προκαλείται κατά την άσκηση. Ωστόσο για να μην καταλήξουμε σε λανθασμένα συμπεράσματα σε σχέση με την αξία της άσκησης, πρέπει να υπερτονιστεί, ότι η μακροχρόνια, συστηματική προπόνηση έχει αποδειχτεί ότι δυναμώνει σημαντικά την αντιοξειδωτική άμυνα του οργανισμού, μέσω αύξησης των ενδογενώς παραγόμενων αντιοξειδωτικών ουσιών, ελαχιστοποιώντας τις αρνητικές συνέπειες που επιφέρει η παρουσία των ελεύθερων ριζών.

Τι είναι όμως οι ελεύθερες ρίζες;

Τις ελεύθερες ρίζες τις αποτελούν άτομα ή μόρια οξυγόνου τα οποία έχουν τουλάχιστον ένα αδέσμευτο ηλεκτρόνιο σε τροχιά γύρω από τον πυρήνα τους και προσπαθούν να προσλάβουν ένα ηλεκτρόνιο από οποιοδήποτε μόριο ή άτομο είναι κοντά, για να βρεθούν με συμπληρωμένη εξωτερική στοιβάδα. Τα μόρια ή τα άτομα αυτά είναι αρκετά ασταθή και η κίνησή τους αρκετά επιθετική και μπορεί να προκαλέσει φθορά των κυτταρικών μεμβρανών, των τοιχωμάτων των αγγείων, των λιπιδιακών μορίων, ακόμα και των νουκλεϊκών μορίων (DNA) του κυττάρου.

Σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό, οι ελεύθερες ρίζες θεωρούνται ως ένα από τα σημαντικότερα αίτια για την πρόκληση σοβαρών ασθενειών όπως: ο καρκίνος (μέσω μετάλλαξης που προκαλούν στο DNA συγκεκριμένων κυττάρων), η αθηροσκλήρωση, η νόσος Alzheimer, η ασθένεια του Parkinson, καθώς και ότι επιταχύνουν τη γήρανση.

αντιοξειδωτικά ελεύθερες ρίζεςΟι ελεύθερες ρίζες λοιπόν, είναι σαν σπίθες οι οποίες «πετάγονται» κατά την άσκηση και οι οποίες προξενούν βλάβες. Ωστόσο το σώμα μας δεν είναι απροστάτευτο σε αυτή την επίθεση. Διαθέτει ένα «προστατευτικό τζάμι», έναν αριθμό μηχανισμών που ελαχιστοποιούν τη ζημιά που οι ελεύθερες ρίζες προκαλούν, και ο οποίος ακούει στο όνομα αντιοξειδωτικές ουσίες. Ο οργανισμός έχει τη δυνατότητα να συνθέτει τα δικά του αντιοξειδωτικά, τα οποία ωστόσο είναι ικανά να ανταπεξέλθουν σε συγκεκριμένο αριθμό ελεύθερων ριζών. Τα σημαντικότερα είναι η υπεροξειδάση της δισμουτάσης, η καταλάση, η περοξειδάση της γλουταθειόνης, το ουρικό οξύ κ.α.

Όταν όμως η άσκηση είναι επαναλαμβανόμενη και η έντασή της ιδιαίτερα έντονη, τότε τα εσωτερικά μας αποθέματα δεν επαρκούν και χρειάζεται η βοήθεια από την τροφή. Τα συνηθέστερα και ισχυρότερα αντιοξειδωτικά που προσλαμβάνουμε μέσω των τροφών, είναι οι βιταμίνες Α, Ε (λιποδιαλυτές), και C (υδατοδιαλυτή).

Συνεπώς, εύλογα ακολουθεί το ερώτημα, εάν η χορήγηση αντιοξειδωτικών, προλαμβάνει αυτές τις αρνητικές συνέπειες και κατ’ επέκταση βελτιώνει την απόδοση.

Αντιοξειδωτικά και απόδοση

Έρευνες έχουν δείξει ότι ο ανθρώπινος οργανισμός αντιλαμβάνεται άμεσα την παραγωγή των ελεύθερων ριζών και αντιδράει ακαριαία, αυξάνοντας τη συγκέντρωση στο πλάσμα των βιταμινών C και E, καθώς και του ουρικού οξέος, με τελικό αποτέλεσμα την αύξηση της συνολικής αντιοξειδωτικής ικανότητάς του για τουλάχιστον δύο ώρες μετά την πάροδο της άσκησης (Rietjens S. et al. 2007). Έχει αποδειχτεί επίσης, ότι η χορήγηση εξωγενώς βιταμίνης Ε για 30 ημέρες, αυξάνει κατά 30% τη συγκέντρωσή της τόσο στο πλάσμα, όσο και στο μύ (Meydani M. et al.1993). Ωστόσο οι έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί δεν έχουν καταλήξει σε ενθαρρυντικά αποτελέσματα για τυχόν θετικές συνέπειες της κατανάλωσης αντιοξειδωτικών συμπληρωμάτων στην απόδοση.

Από πρόσφατες έρευνες των Aguilo A. et al.2007, η επιπρόσθετη χορήγηση βιταμινών Ε και C, σε συνδυασμό ή και μόνες τους, δεν έδειξε καμία στατιστικά σημαντική θετική επίδραση στην αερόβια και στην αναερόβια ικανότητα των συμμετεχόντων, αντίστοιχα. Κάτι που επιβεβαίωσε και η έρευνα που έγινε από τους Mastaloudis et al. 2006, σε αθλητές υπερμαραθωνίου, στους οποίους η επί έξι εβδομάδων χορήγηση βιταμίνης Ε δεν περιόρισε τη μυϊκή καταστροφή.

Τα συμπεράσματα στα οποία καταλήγουμε, είναι ότι η χρήση αντιοξειδωτικών ουσιών, ως συμπληρώματα διατροφής, με στόχο τη μείωση των αρνητικών συνεπειών που προκαλούν οι ελεύθερες ρίζες, δεν φαίνεται να έχει θετικά αποτελέσματα στην απόδοση των ασκουμένων. Η χρήση των συγκεκριμένων συμπληρωμάτων θα πρέπει να γίνεται μόνο σε περιπτώσεις όπου διαπιστώνεται κάποια ανεπάρκεια, ενώ επίσης είναι χρήσιμα σε περιπτώσεις όπου ο αθλητής-τρια ταξιδεύει σε κάποια ξένη χώρα με διαφορετικές διατροφικές συνήθειες. Υπό φυσιολογικές συνθήκες, μία διατροφή πλούσια σε φρούτα και λαχανικά είναι υπεραρκετή για να καλύψει τις ανάγκες του οργανισμού σε αντιοξειδωτικές ουσίες.